مىگويد وقتى وضو برايت خطر دارد بايد تيمم كنى ، اگر وضو بگيرى اصلًا نمازت باطل است . اگر اطبا گفته باشند كه روزه برايت ضرر دارد يا خوف ضرر داشته باشى ، نمىتوانى بگويى مگر چطور مىشود كه من در اين ايام احياء روزه بگيرم ، چون اگر روزه بگيرى اصلًا روزه‌ات باطل است ، بعد هم بايد قضاى آن را بگيرى . بنابراين ، خود دستورهاى دين آنچنان شكلهاى مختلف دارد كه انسان حيرت مىكند . اين براى آن است كه مصلحتها فرق مىكند و همان حساب اهمّ و مهم است . مىگويد در سفر كه مىروى نمازت را شكسته بخوان ، روزه هم نگير . قرآن مىفرمايد : وَ مَنْ كانَ مَرِيضاً أَوْ عَلى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ هركه مريض يا در سفر است نبايد روزه بگيرد ، بگذارد براى روزهاى بعد . چرا ؟ خود آيه دليلش را مىگويد : يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَ لا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ « 1 » خدا در تكاليفى كه براى شما معين مىكند ، آسانى و سهولت را مىخواهد نه سختى . اين شريعت ، شريعت سهله و سمحه است . ولى اغلب مردم قبول نمىكنند . در صدر اسلام كه تازه تكليف روزه آمده بود ، در ماه رمضان جنگ بدر پيش آمد . پيغمبر اكرم فرمود : چون در حال سفر هستيد نبايد روزه بگيريد . مردم مىگفتند : چطور مىشود ما در ماه رمضان روزه نگيريم ؟ ! واقعاً ناراحت بودند كه روزهء خودشان را افطار كنند . مرحوم آقا شيخ عبد الكريم در اين اواخر پير شده و مريض احوال بودند ، ولى در ماه رمضان گاهى روزه مىگرفتند . به ايشان گفتند فتواى خود شما بر خلاف اين است ، در فقه مىگوييد اگر كسى خوف ضرر داشته باشد نبايد روزه بگيرد . اصلًا خود شيخ و شيخه ( مرد پير و زن پير ) موضوعيت دارد ، خودشان از مستثنىها هستند كه لازم نيست احتمال ضرر بدهند . اينها اگر مشقت هم برايشان باشد نبايد روزه بگيرند . مىگفتند : فتواى خودم اين است ولى آن رگ عوامىام نمىگذارد كه من روزه‌ام را بخورم . البته همين جور است ، ولى دستور اسلام غير از اين است . اينها براى اين است كه ما درك بكنيم كه دين اسلام چگونه خودش خودش را با احوال و اوضاع مختلف تطبيق مىدهد ، نه اينكه ما آن را تطبيق بدهيم . البته يك كارهايى است كه ما از پيش خود مىخواهيم بكنيم - همان‌طور كه عرض شد - مثل اينكه حَىَّ عَلى خَيْرِ الْعَمَل را از اذان برداريم و چيز ديگرى جايش بگذاريم يا نماز را

--> ( 1 ) بقره / 185